ZWIAZKI CHEMICZNE


Ponizej znajduje sie dosc obszerne zestawienie zwiazkow chemicznych stosowanych w pirotechnice oraz substancji bedacych materialami wybuchowymi. Ze wzgl�du na bardzo duza ilosc przeroznych mieszanin wybuchowych i pirotechnicznych jakie mo�na utworzyc z nizej opisanych zwiazkow, spis ten nie uwzglednia w ogole takich mieszanin. Szukajac wiec opisu dynamitu, C-4, semtexu, plastiku itp. zajrzyj na strone Glosarium.

W przypadku odczynnikow chemicznych uzywanych w czesci praktycznej ....

Warto dowiedziec sie w sklepach chemicznych o odczynniki przeterminowane. Wiekszosc z nich nadaje sie do uzycia, a sa kilka- lub nawet kilkanascie razy tansze niz zwykle. Nie polecam kupna w takim wypadku wody utlenionej 30% (perhydrol) i soli amonowych, gdyz te odczynniki maja tendencje do rozkladu.

UWAGA !!! WIEKSZOSC OPISANYCH TU CHEMIKALIOW TO SILNE TRUCIZNY. ZALECANA OSTROZNOSC I PRACA W REKAWICACH (MOGA BYC NAWET JEDNORAZOWE). PRZY PRACACH Z KWASAMI NIEZBEDNE GRUBE REKAWICE GUMOWE ORAZ OKULARY. KROPLA KWASU, KTORA PRYSNIE W OKO MOZE USZKODZIC NA ZAWSZE JEGO FUNKCJE LUB DOPROWADZIC DO SLEPOTY.
PRZY PRACACH Z KWASAMI NAJLEPIEJ ROBIC TO NA DWORZU (EW. BALKON). WARTO UMIESZCZAC NACZYNIA Z KWASAMI W WIEKSZYCH POJEMNIKACH (NP. W GARNKU), KTORE POZWOLA ZMNIEJSZYC STRATY W PRZYPADKU ROZLANIA KWASU LUB PEKNIECIA NACZYNIA.


Stosowane w tekscie skroty:

MP - Mieszanina pirotechniczna

MW - Material wybuchowy

MWI - Material wybuchowy inicjujacy

MWK - Material wybuchowy kruszacy

MWM - Material wybuchowy miotajacy

tech. - czystosc techniczna (chemicznie)

cz. - czysty (chemicznie)

cz.d.a. - czysty do analizy (chemicznie)

rozp. - rozpuszczalny lub rozpuszczalnik(i)

nierozp. - nierozpuszczalny (/dd>


Nazwa Wzor Opis
Aceton CH3COCH3 Najprostszy keton. Bezbarwna ciecz o charakterystycznym zapachu. Znajduje zastosowanie do wyrobu peroxyacetonu i jako rozpuszczalnik (np. nitrocelulozy). Koszt (tech.) to 3,00 PLN/1l.
Acetylenek miedzi (I) Cu2 C2 Substancja otrzymywana poprzez dzialanie acetylenu na amoniaklany roztwor soli miedzi (I). Rdzawy, czerwonobrunatny proszek, nierozp. w wodzie i wiekszosci rozp. organicznych. Wybucha od ogrzania. Stosowany jako skladnik mas zapalowych w zaplonnikach elektrycznych, ze wzgl�du na latwosc z jaka zapala si� od iskry elektrycznej.
Acetylenek miedzi (II) CuC2 Substancja bardzo nietrwala, wybucho od lekkiego ogrzania. Jest bardzo wrazliwy na uderzenie i tarcie.
Acetylenek olowiu ??? ???
Acetylenek srebra Ag2 C2 Bialy proszek, powstajacy po przepuszczeniu acetylenu przez amoniakalny roztwor chlorku srebra. Ma silniejsze w�asciwo�ci wybuchowe ni� Acetylenek miedzi (I)
Aluminium Al Srebrny metal stanowiacy podstawowy sk�adnik nowoczesnych MP Do nabycia w sklepach chemicznych i sklepach z farbami jako tzw. "braz aluminiowy' lub "srebran". Koszt ("srebran") ok. 1,60 PLN/100g.
Antracen C14H10 Weglowodor aromatyczny stosowany jako paliwo w mieszankach dymotworczych. Tworzy bezbarwne plytki. Otrzymywany ze smoly pogazowej.
Arsenian baru ??? ???
Auramina ??? Barwnik stosowany do wyrobu mieszanin dymotworczych dajacych podczas spalania zolty dym.
Azotan amonu NH4NO3 Inaczej: saletra amonowa. Bezbarwne lub biale krysztaly. Silny, acz dosc rzadko stosowany utleniacz. Do nabycia w sklepach chemicznych i ogrodniczych (nawoz). Stosowany do wyrobu MW (amonit, amatol. Koszt (cz.) to ok. 11,50 PLN/500g.
Azotan baru Ba(NO3)2 Inaczej: saletra barowa. Bezbarwne lub biale krysztaly stosowane przede wszystkim do wyronu ogni sztucznych (daje zielony kolor) oraz w mieszaninach oswietlajacych i fotoblyskowych jako utleniacz. UWAGA SUBSTANCJA SILNIE TRUJACA - znajduje si� na wykazie "B" SANEPID-u
Azotan litu LiNO3 Bezbarwne, higroskopijne krysztaly. Stosowany do wyrobu mieszanin oswietlajacych palacych si� liliowo-czerwonym plomieniem.
Azotan potasu KNO3 Inaczej: saletra potasowa, snieg chinski. Najwazniejszy utleniacz dla celow amatorskich. Do nabycia w sklepach chemicznych, kosmetycznych (saletra spozywcza) i ogrodniczych (nawoz). Najbardziej godna uwagi jest saletra - nawoz, ktora jest kilka razy tansza od spozywczej. Mozna ja kupowac na kilogramy w wiekszych centralach chemicznych. Koszt (nawoz) to ok. 4,00 PLN/1000g.
Azotan strontu SrNO3 Silny utleniacz, stosowany glownie w mieszaninach palacych sie pieknym, karminowo-czerwonym plomieniem. Do nabycia w sklepach chemicznych. Koszt (cz.) to ok. 15,00 PLN/500g.
Azotek rteci ??? ???
Azotek srebra ??? ???
Azydek olowiu Pb(N3)2 MWI stosowany do wyrobu splonek. Otrzymywany z azydku sodu i azotanu olowiu.
Azydek sodu NaN3 Substancja wykorzystywana do otrzymywania azydku olowiu
Azydek srebra AgN3 MWI, zwiazek nietrwaly i wrazliwy na bodzce zewnetrzne
Bawelna strzelnica ### Patrz: Nitroceluloza
Benzoesan potasuu C7H5O2K Substancja wykorzystywana do przyrzadzania mieszanin swiszczacych. Do nabycia w sklepach chemicznych.
Benzoesan sodu C7H5O2Na Substancja wykorzystywana do przyrzadzania mieszanin swiszczacych. Do nabycia w sklepach chemicznych. Koszt (cz.) to ok. 35,00 PLN/1000g.
Benzyna --- Mieszanina cieklych weglowodorow alifatycznych. Stosowana jako paliwo do samochodow :-) samolotow itp. Jest skladnikiem napalmu.
Blekit metylenowy ??? Barwnik sluzacy do uzyskiwania niebieskiego dymu.
Celuloza ??? ???
Chloran amonu NH4ClO3 Bialy, krystaliczny proszek, kt�ry wybucha po podgrzaniu. Jest substancja nietrwala. Powstaje w mieszankach zawierajacych obok chloranow sole amonowe, co mo�e by� przyczyna samorzutnych wybuchow takich mieszanin.
Chloran baru Ba(ClO3)2 Bialy proszek. Uzywany w MP palacych si� zielonym plomieniem, dzialajac przy okazji jako silny utleniacz.
Chloran potasu KClO3 Inaczej: Kalichlorek. Sol Bertholetta. Najwazniejszy do niedawna utleniacz w MP. W profesjonalnych fajerwerlkach zostal prawie calkowicie wyparty przez troche bezpieczniejszy Nadchloran potasu. Dla amatora jest to substancja niezbedna do uzyskania wielu spektakularnych efektow, niemozliwych do uzyskania z pomoca innych utleniaczy (jest tez ok. 2 razy tanszy od nadchloranu potasu). Moc chloranu potasu objawia sie glownie w tym, iz nie ma chyba substancji organicznej, z ktora ten nie tworzylby mieszanki palnej lub wybuchowej. Co wiecej mieszaniny te sa wrazliwe na tarcie i uderzenie (zwlaszcza z fosforem , cukrem lub siarka). Kiedys byl on wykorzystywany do wyrobu MW chloranowych takich jak np. miedziankit. Obecnie uzywany jest glownie do wyrobu swiec dymnych, zapalek (skladnik masy w glowkach) i mieszanin wrazliwych na tarcie. Do nabycia w sklepach chemicznych. Koszt (cz.) to ok. 47,00 PLN/500g.
Chloran sodu NaClO3 Substancja o podobnych wlasciwosciach co Chloran potasu. ale bardziej higroskopijna. Mo�e by� uzyta jako substytut chloranu potasu w wiekszosci MP.
Chlorek amonu NH4Cl Inaczej: salmiak. Biala lub bezbarwna substancja krystaliczna, stosowana do lutowania, cynowania oraz wyrobu MW. Podgrzewany sublimuje dzieki czemu znalazl zastosowanie jako skladnik mieszanin dymotworczych.
Chlorek baru BaCl2 Bezbarwna substancja bedaca skladnikiem mieszanin palacych si� zielonym plomieniem. UWAGA SUBSTANCJA SILNIE TRUJACA - znajduje si� na wykazie "B" SANEPID-u
Chlorek cynku ??? ???
Chlorek miedzi (I) CuCl Sluzy do barwienia plomienia na niebieski kolor.
Chlorek miedzi (II) CuCl2 Sluzy do zabarwiania plomienia na intensywny niebieski kolor. Jest to sol najtansza (ewent. siarczan miedzi) sluzaca do uzyskania tegoz efektu. Latwo sie rozklada, wiec nieduza ilosc starcza, aby kolor przybral intensywny kolor niebieski, niezaklocony innymi domieszkami. Do nabycia w sklepach chemicznych. Koszt (cz.) to ok. 27,50 PLN/500g.
Chromian potasu ??? ???
Cukier C6H10O5 Najwazniejsze paliwo do celow amatorskich. Do nabycia w sklepach spozywczych Koszt to ok. 2,00 PLN/1000g.
Cynk Zn Metal uzywany w swiecahc dymnych i do uzyskiwania iskier w kolorze granitowym (jasnobniebieskim). Do nabycia w sklepach chemicznych i podobno (nie spotkalem) w sklepach z farbami jako tzw. "braz cynkowy" . Koszt (cz.d.a. sprowadzony na zamowienie z Niemiec) ok. 78,00 PLN/500g.
Czterochlorek tytanu ??? ???
Czterochlorek wegla CCl4 Inaczej: Tetra. Dobry rozpuszczalnik. Mo�e sluzyc do otrzymywania mieszanin dymotworczych. Trudny do zdobycie, gdyz niszczy powloke ozonowa.
Dechloran C10Cl12 Bialy proszek sluzacy jako tzw. donor chloru.
Dekstryna C6H12O5 Zolty proszek sluzacy jako lepiszcze w wielu MP. Do nabycia w sklepach chemicznych. Koszt (tech.) to ok. 6,00/100g.
Dwuchromian amonu (NH4) 2Cr2O 4 Pomaranczowe krysztalki. Utleniacz stosowany przy wyrobie wulkan�w oraz jako dodatek do paliw rakietowych, zwykle w zawierajacych azotan amonu. Koszt (cz.) to ok. 6,00 PLN/500g.
Dwuchromian potasu ??? ???
Dwuchromian sodu ??? ???
Dwunitrodwuglikol ??? ???
Dwunitrotoluen ??? ???
EDNA ### Patrz: Etylenodwunitroamina
Ekrazyt ### Patrz: Kwas pikrynowy
Etylenodwunitroamina ??? Inaczej: EDNA, Haleite Bardzo silny MW, silniejszy ni� tetryl, a zarazem mniej wrazliwy na uderzenie.
Fosfor bialy P Biala, woskopodobna substancja, zolkniejaca pod wplywem swiatla. Silnie trujaca i parzaca. Stosowana w bombach zapalajacych i do wyrobu napalmu samozapalnego. UWAGA SUBSTANCJA SILNIE TRUJACA - znajduje si� na wykazie "B" SANEPID-u
Fosfor czerwony P Czerwonobrunatny proszek stosowany do wyrobu mas potarkowych (np. w zapalkach), kapiszonow i korkow, a tak�e swiec dymnych.
Gliceryna ??? ???
Glin ### Patrz: Aluminium
Guma arabska ??? ???
Gutaperka ??? ???
Haleite ### Patrz: Etylenodwunitroamina
Heksamina ??? ???
Heksogen ??? ???
Heksyl ??? ???
Hydroksyloamina ??? ???
Iditol ??? ???
Indygo ??? Intensywny niebieski barwnik. Sluzy do otrzymywania niebieskiego dymu.
Jodan amonu ??? ???
Kakodyl ??? ???
Kalafonia ??? ???
Kalichlorek ### Patrz: Chloran potasu
Karbid ### Patrz: Weglik wapnia
Kwas azotowy HNO3 Bardzo silny kwas i zarazem silny utleniacz. Znajduje zastosowanie przy nitrowaniu i jako skladnik paliw rakietowych. Koszt (cz. 70%) to 9,00 PLN/1l.
Kwas borowy H3BO3 Slaby kwas. Uzywany jako dodatek do MP zawierajacych metale, jako srodek opozniajacy ich reakcje z woda (wilgocia).
Kwas pikrynowy ??? Inaczej: Ekrazyt
Kwas siarkowy H2SO4 Silny kwas, znajduje zastosowanie przy nitrowaniu jako katalizator odciagajacy wode. Sluzy np. do wyrobu nitrocelulozy. Koszt (cz. 98,9%) to 11,00 PLN/1l.
Kwas solny HCl Silny kwas, znajduje zastosowanie do wyrobu peroxyacetonu..Koszt (cz. 38%) to 7,00 PLN/1l.
Magnez Mg Metal stanowiacy podstawowy sk�adnik nowoczesnych MP Do nabycia w sklepach chemicznych. Koszt (wiory cz.) ok. 37,00 PLN/500g.
Magnezja ### Patrz: Tlenek magnzeu
Maczka drzewna ??? ???
Metylonodwunitroamina ??? Posiada wlasnosci MWI.
Metylonitroamina CH3NHNO2 Silny MW. Nie ma znaczenia praktycznego, ze wzgl�du na duzy koszt otrzymywania. Otrzymywanie: 1) dzialanie aniliny na tetryl 2) hydroliza nitrowej pochodnej uretanu otrzymanego z metyloaminy.
Mrowczan amonu ??? ???
Nadchloran amonu NH4ClO4 Biale krysztaly. uzywany jako utleniacz w MP stroboskopowych i paliwach rakietowych.
Nadchloran potasu KClO4 Biale krysztaly. Uzywany jako utleniacz zastepujacy w mieszankach chloran potasu, ze wzgl�du na to, i� tworzy mieszaniny mniej wrazliwe na bodzce mechaniczne.
Nadchloran sodu ??? ???
Nadmanganian potasu ??? ???
Nadmanganian wapnia ??? ???
Nadtlenek acetonu ??? Inaczej: Peroxyaceton. Substancja bardzo lotna w temp. pokojowej, nietrwala. Wrazliwa na tarcie i uderzenie. Zapalona, pali si� bardzo inensywnym plomieniem, zas w zamknieciu mo�e wybuchnac. Otrzymywanie: 1) Z Acetonu i perhydrolu, w obecnosci Kwasu solnego 2) z Acetonu i nadsiarczanu potasu w obecnosci Kwasu siarkowego.
Nadtlenek baru BaO2 Bialy proszek bedacy skladnikiem mieszanin fotoblyskowych i smugowych. Sluzy do otrzymywania Wody utlenionej. UWAGA SUBSTANCJA SILNIE TRUJACA - znajduje si� na wykazie "B" SANEPID-u
Nadtlenek cynku ??? ???
Nadtlenek wodoru H2O2 Silny utleniacz, znajduje zastosowanie do wyrobu peroxyacetonu, jako skladnik wybielaczy, do odkazania (3%). Koszt (cz.d.a. 30%) to 15,00 PLN/1l.
Naftalen ??? ???
Nitroamid ### Patrz: Nitroamina
Nitroamina NH2 NO2 Inaczej: nitroamid, najprostsza nitroamina, ma wlasnosci wybuchowe; nie ma zastosowania praktycznego, ze wzgl�du na duza reaktywnosc. W temp. pokojowej ulega rozkladowi na podtlenek azotu i wode. Stanowi produkt przejsciowy do otrzymywania nitroaguanidyny
Nitroceluloza ??? ???
Nitroerytryt ??? ???
Nitrogliceryna ??? ???
Nitroglikol ??? ???
Nitroguanidyna ??? ???
Nitromannit ??? ???
Nitrometan ??? ???
Nitroskrobia ??? ???
Oktogen ??? ???
Oranz metylowy ??? ???
Palmitynian sodu ??? ???
Pentaerytryt ??? ???
Pentryt ??? ???
Perhydrol ### Patrz: Nadtlenek wodoru
Peroxyaceton ### Patrz: Nadtlenek acetonu
Pikrynian olowiu ??? ???
Pikrynian potasu ??? ???
Pikrynian sodu ??? ???
Piorunian rteci Hg(ONC) 2 Inaczej: rtec piorunujaca. Jeden z najbardziej znanych MWI, uzywany w splonkach detonujacych. Obecnie jego znaczenie spadlo, ze wzgl�du, na to, i� powoduje korozje luf. Otrzymwyany w reakcji kwasu azotowego, alkoholu etylowego i rteci.
Piroksylina ### Patrz: Nitroceluloza
Potas ??? ???
Rodamina ??? ???
Rodanek amonu ??? ???
Rodanek potasu ??? ???
Rodanek rteci ??? ???
Rtec piorunujaca ### Inaczej: Piorunian rteci
Sacharoza ### Patrz: Cukier
Saletra amonowa ### Patrz: Azotan amonu
Saletra barowa ### Patrz: Azotan baru
Saletra potasowa ### Patrz: Azotan potasu
Saletra sodowa ### Patrz: Azotan sodu
Salmiak ### Patrz: Chlorek amonu
Siarczan baru BaSO4 Barwi plomien na zielono. Jest substancja praktycznie nierozpuszczalna w wodzie, z tego wzgl�du jego toksycznosc jest minimalna. Stosowany w MP stroboskopowych.
Siarczan litu Li 2SO 4 Barwi plomien na liliowo (filoetowo-czerwony).Koszt (cz.) ok. 3,00 PLN/100g (produkt przeterminowany).
Siarczan wapnia CaSO 4 Barwi plomien na ceglastoczerwono (mniej "zywy" kolor niz np. azotan strontu). Mozna uzyc popularny gips (musi byc czysty). Koszt ok. ?,00 PLN/1000g.
Siarczek antymonu Sb2S3 Ciemny proszek. Uzywany jako paliwo w paliwach rakietowych oraz jako substancja zwiekszajaca czulosc mieszanek wybuchowych.
Siarka S Podstawowe paliwo w MP Stosowany do wyrobu prochu czarnego i innych MP. Wystarczy siarka techniczna. W sklepach chemicznych siarka jest dosc droga, wiec lepiej zaopatrzyc sie w najblizszym Siarkopolu - oczywiscie na wlasna odpowiedzialnosc :-).
Snieg chinski ### Patrz: Azotan potasu
Sod ??? ???
Sol Bertholetta ### Patrz: Chloran potasu
Srebro piorunujace ??? ???
Srebro wybuchowe ??? ???
Stront ??? ???
Szczawian amonu (NH4) 2C2O4 Sluzy do otrzymywania szczawianu zelaza->zelazo piroforyczne.Koszt (cz.) ok. 1,50 PLN/1000g (produkt przeterminowany).
Szelak ??? ???
Szklo wodne ??? ???
Terpentyna ??? ???
Tetra ??? ???
Tetrasiarczek tetraazotu N4 S4 Substancja bardzo nietrwala chemicznie. Wybucha od lekkiego uderzenia lub po ogrzaniu.
Tetrazen ??? ???
Tetryl ??? ???
Tlen ??? ???
Tlenek magnezu MgO Inaczej: magnezja. Bialy proszek, sluzacy do wyrobu niekt�rych MP
Tlenek miedzi (II) CuO Czarny proszek. Sluzy do barwienia plomienia na niebieski kolor.
Tlenek wapnia CaO Inaczej: wapno palone. Bialy proszek. Reaguja gwaltownie z woda tworzac tzw. wapno palone, czemu towarzyszy wydzielanie si� wysokiej temperatury.
Tlenochlorek miedzi (II) CuO*CuCl2 Niebieskozielony proszek. Sluzy do barwienia plomienia na niebieski kolor.
TNT ??? ???
Trinitrofenylometylonitroamina ??? ???
Trinitrotoluen ??? ???
Trinol ??? ???
Trotyl ??? ???
Trojchlorek azotu NCl3 Substancja nietrwala chemicznie. Wybucha od lekkiego uderzenia lub ogrzania.
Trojjodek bizmutu Bi2O3 Lekki, zolty proszek. Uzywany do otrzymywania strzelajacych mikrogwiazdek.
Trojnitrorezorcynian olowiu C6H(NO2)3O2Pb ???
Trojnitrotoluen ??? ???
Trojsiarczek antymonu ??? ???
Wapno palone ### Patrz: Tlenek wapnia
Wapn Ca ???
Wegiel drzewny C 6H 10O 5 Podstawowe paliwo w MP Stosowany do wyrobu prochu czarnego i innych MP. Wystarczy zwykly wegiel do grilla (nie brykiety). Koszt ok. 8,00(?) PLN/paczka.
Weglan baru BaCO3 Jedna z dwoch soli baru dostepna bez pozwolenia SANEPID-u (druga to siarczan). Sluzy do uzyskiwania innych soli baru. W MP mo�e by� uzyty jako neutralizator kwasow. Stosowany jako zrodlo zielonego plomienia w mieszankach oswietlajacych, trutka na szczury i w malarstwie. Dodjae si� go r�wnie� do MP celem zneutralizowania kwasow. do Koszt ok. 50,00 PLN/500g. UWAGA !!! SILNA TRUCIZNA.
Weglan litu Li2CO3 Sluzy do barwienia plomienia na liliowy kolor.
Weglan miedzi (II) CuCO3 Sluzy do barwienia plomienia na niebieski kolor.
Weglan strontu SrCO3 Sluzy do barwienia plomienia na karminowy kolor.
Weglan wapnia CaCO3 Inaczej: kreda. Sluzy do barwienia plomienia na pomranczowy kolor.
Weglik wapnia CaC2 Inaczej: karbid. Sluzy do otrzymywania acetylenu i acetylenkow.
Wodor H Gaz lzejszy od powietrza. Z metalami tworzy wodorki, zas z tlenem mieszanine piorunjaca, po ktorej wybuchu powstaje woda.
Wodorojodek azotu NHI2 Substancja bardzo nietrwala chemicznie. Wybucha od lekkiego uderzenia lub po ogrzaniu.
Wosk ??? ???
Ziemia okrzemkowa ??? ???
Zloto piorunujace ??? ???
Zelazicyjanek potasu ??? ???
Zelazocyjanek potasu ??? ???


POWROT NA STRONE GLOWNA